Nhập môn Triết học Khoa học

Khoa học hiện diện trong hầu hết những vấn đề quan trọng của đời sống hiện đại. Ta nghe về một phương pháp điều trị mới, dự báo biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo hay phát hiện về vũ trụ. Khi một nhận định được gắn với cụm từ “nghiên cứu khoa học cho thấy”, nó thường có vẻ xác tín hơn. Nhưng điều gì khiến một phát biểu có thể được gọi là khoa học? Và quan trọng hơn, dựa trên cơ sở nào chúng ta chấp nhận một lý thuyết, một giả thuyết hay một kết quả nghiên cứu?

Việc quen thuộc với ngôn ngữ khoa học không đồng nghĩa với khả năng hiểu được nền tảng và cách khoa học vận hành. Để đánh giá một phát biểu khoa học, ta cần phải xem xét nguồn gốc, bằng chứng, phương pháp và những tiêu chuẩn được sử dụng. Từ những vấn đề này, Triết học Khoa học hình thành để nghiên cứu những câu hỏi nền tảng: Khoa học là gì? Bằng chứng thực nghiệm có vai trò như thế nào? Và dựa trên những nguyên tắc nào một lý thuyết được chấp nhận, kiểm chứng, sửa đổi hay bác bỏ?

Nhập môn Triết học Khoa học là chương trình giới thiệu về hệ thống nhận thức luận và siêu hình học của khoa học. Người học sẽ bắt đầu từ vấn đề quy nạp và hoài nghi luận của Hume, xem xét giới hạn logic giữa những quan sát trong quá khứ và các dự đoán cho tương lai. Từ đó, chương trình đi vào nguyên lý phản chứng của Popper và luận đề Duhem-Quine, làm rõ vì sao một lý thuyết chỉ được xem là khoa học khi có khả năng bị phản bác, đồng thời phân biệt bối cảnh phát hiện và bối cảnh biện minh. Chương trình tiếp tục với lý thuyết mô hình khoa học của Kuhn, xem xét khái niệm khoa học chuẩn mực, hiện tượng bất thường, và tính không thể so sánh giữa các mô hình khi khoa học trải qua một cuộc cách mạng.

Bên cạnh đó, người học sẽ được tìm hiểu các mô hình giải thích khoa học, từ mô hình quy luật bao trùm của Hempel đến lý thuyết Bayes như một công cụ định lượng mức độ tin cậy. Chương trình cũng đưa người học vào cuộc tranh luận giữa hiện thực luận khoa học và phản hiện thực luận; về những thực thể không quan sát được như electron hay quark có thực sự tồn tại, hay chỉ là những hư cấu hữu ích.

Chương trình không yêu cầu người tham dự có nền tảng khoa học chuyên môn. Tuy nhiên, người tham dự nên sẵn sàng tinh thần đọc hiểu các văn bản triết học khoa học và logic một cách nghiêm túc, hiểu biết cơ bản về logic mệnh đề, đặc biệt là sự phân biệt giữa tính hợp lệ và tính đúng đắn.

Lịch dự kiến